Posts

Image
आत्महत्या दुरुत्साहन मुद्दाको फैसला र न्यायिक सिद्धान्तहरू जब एउटा घरको दैलोमा आत्महत्याको वियोगान्त घटना घट्छ, समाजले तुरुन्तै 'नैतिक दोषी' को खोजी गर्न थाल्छ। मृतकका आफन्त र छिमेकीहरूको नजरमा मृतकसँग मर्नुअघि भएको सामान्य झगडा वा मनमुटाव नै अपराधी सावित गर्न पर्याप्त हुन्छ। तर, समाजले देख्ने 'नैतिक दोष' र अदालतले खोज्ने 'कानूनी अपराध' बीच एउटा गहिरो खाडल छ। नेपालको कानूनमा आत्महत्या दुरुत्साहनसम्बन्धी व्यवस्था नेपालमा पहिलोपटक मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ मार्फत आत्महत्या दुरुत्साहनलाई अपराधीकरण गरिएको हो। यसअन्तर्गत देहायका कानूनी प्रावधानहरू रहेका छन्: कसूरको परिभाषा (दफा १८५(१)): कसैले कसैलाई आत्महत्या गर्न दुरुत्साहन दिन वा त्यस्तो काम गर्नेसम्मको परिस्थिति खडा गर्न वा गराउन हुँदैन। सजायको व्यवस्था (दफा १८५(२)): यो कसूर गर्ने व्यक्तिलाई ५ वर्षसम्म कैद र ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिबाना हुने कानूनी व्यवस्था छ। क्षतिपूर्ति (दफा १८६): कसूर प्रमाणित भएमा मृतकका हकवालाले कसूरदारबाट क्षतिपूर्ति भराई लिन पाउने अधिकार सुरक्षित गरिएको छ। कसूर स्थापित हुन आवश्यक पर्ने प्रमु...

सौतेनी आमाको सम्पत्ति र अंशबण्डा: सर्वोच्चको एउटा फैसला...

Image
  सर्वोच्चको एउटा फैसला जसले कानुनको परिभाषा नै बदलिदियो...  नेपाली समाजमा पारिवारिक सम्पत्ति र अंशबण्डाको विवाद केवल कानुनी लडाइँ मात्र नभएर सामाजिक र भावनात्मक प्रतिष्ठाको विषय पनि हो। विशेष गरी सौतेनी आमा र सौतेनी छोराछोरीबीच हुने सम्पत्ति विवादमा सधैँ एउटा कानुनी 'ग्रे एरिया' (अस्पष्टता) रहँदै आएको थियो। तर, हालै सर्वोच्च अदालतको पूर्ण इजलासले (न्यायाधीशहरू डा. नहकुल सुवेदी, टेकप्रसाद ढुंगाना र बालकृष्ण ढकाल) एउटा यस्तो ऐतिहासिक नजिर स्थापित गरेको छ, जसले सौतेनी सम्बन्धमा सम्पत्तिको अधिकारलाई हेर्ने पुरातन दृष्टिकोण नै बदलिदिएको छ । गत २०८१ चैत २१ गते सुनाइएको र २०८२ भदौ ५ गते पूर्णपाठ सार्वजनिक गरिएको यो फैसलाले पुस्तौँदेखि चल्दै आएको कानुनी अस्पष्टतालाई चिर्दै मानवीय र सामाजिक न्यायलाई प्राथमिकता दिएको छ। वरिष्ठ कानुनी पत्रकारको हैसियतमा भन्नुपर्दा, यो फैसलाले 'रगतको नाता' भन्दा 'कानुनी र सामाजिक नाता' लाई अंशबण्डाको प्रयोजनमा समान हैसियत प्रदान गरेको छ । पहिलो टेकवे: "आमा" र "छोरा" को फराकिलो कानुनी परिभाषा यस फैसलाको सबैभन्दा क्रान्ति...

नेपालमा अनलाइन व्यापार गर्दै हुनुहुन्छ? यी ५ नयाँ नियम नबुझे जेल !

Image
  फे सबुकमा एउटा आकर्षक सामान देख्नुभयो, अर्डर गर्नुभयो तर घरमा सामान आइपुग्दा अर्कै र गुणस्तरहीन भेटियो? अथवा, विना कुनै दर्ता फेसबुक पेजमार्फत वर्षौँदेखि व्यापार गरिरहनुभएको छ र अब के हुन्छ भन्ने अन्योलमा हुनुहुन्छ? नेपालमा फस्टाउँदो डिजिटल बजारसँगै बढेका ठगीका उजुरी र गैरकानूनी कारोबारलाई सम्बोधन गर्न सरकारले 'विद्युतीय व्यापार (इ-कमर्स) ऐन, २०८१' कार्यान्वयनमा ल्याएको छ ।  एक डिजिटल अर्थतन्त्र तथा कानूनी मामिला विश्लेषकको नजरमा, यो ऐन केवल एउटा कानून मात्र नभई नेपालको 'अनौपचारिक' डिजिटल बजारलाई 'औपचारिक' अर्थतन्त्रमा रूपान्तरण गर्ने महत्वपूर्ण कदम हो । नेपालको डिजिटल बजारमा वर्षौँदेखि व्याप्त यस्तो 'अराजकता' अन्त्य गर्न सरकारले 'विद्युतीय व्यापार (ई-कमर्स) ऐन, २०८१' कार्यान्वयनमा ल्याएको छ ।  यो ऐन लागू भएसँगै अब अनलाइन सपिङ र व्यापारको स्वरूप पूर्ण रूपमा बदलिनेछ ।  चाहे तपाईँ सामान किन्ने ग्राहक हुनुहोस् वा फेसबुकमार्फत सामान बेच्ने व्यवसायी, यो नयाँ कानूनले तपाईँको अधिकार र दायित्वलाई स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरेको छ । यदि तपाईं अनलाइन व्यव...